Köpeklerde Irka Özgü Mevzuatın Tarihçesi: Türkiye, Avrupa ve Amerika Birleşik Devletleri Örneği

Abstract

Breed-Specific Legislation refers to legal regulations that restrict the ownership, breeding, and importation of certain dog breeds deemed to have aggression potential. The issue of liability for damages caused by dogs has been addressed throughout history, including in Ancient Greek, Roman, and Islamic law. Applications of Breed-Specific Legislation first emerged in the 1980s in the United Kingdom and the United States in response to an increase in dog attacks, and subsequently spread to many other countries. While countries such as Germany, France, and Denmark continue to strictly enforce such regulations, the Netherlands, Italy, and Spain have repealed breed bans by emphasizing their ineffectiveness, adopting systems more consistent with animal welfare. In Türkiye, legal regulations regarding dangerous dogs were first codified with the Animal Protection Law enacted in 2004. Amendments made in 2008, 2021, and 2024 introduced restrictions on certain breeds (e.g., Pit Bull Terrier, Dogo Argentino, American Bully). These include mandatory sterilization, registration, and the use of leashes and muzzles. With the 2024 amendment to the Animal Protection Law, local governments were given the duty to establish shelters, and the practice of euthanasia for aggressive animals was brought onto the agenda for the first time. This study examines the historical development and current legal status of regulations concerning dangerous dog breeds. It is based on a systematic review of legislation in countries such as Germany, the United States, Denmark, France, the Netherlands, the United Kingdom, Spain, Italy, and Türkiye, along with relevant literature and media sources. Ultimately, the experiences of different countries with Breed-Specific Legislation demonstrate the necessity of policies focusing on scientific evidence and canine behavior rather than breed-based prohibitions.Irka özgü mevzuat, saldırganlık potansiyeli olan belirli köpek ırklarının sahiplenilmesini, üretilmesini ve ülkeye ithal edilmesini sınırlayan yasal düzenlemelerdir. Evcilleşme ile başlayan süreçte köpeğin verdiği zararın sorumluluğu, geçmiş dönemlerde Antik Yunan, Roma ve İslam hukukunda ele alınmıştır. Irka özgü mevzuat uygulamaları, 1980’li yıllarda artan köpek saldırıları sonucunda İngiltere ve ABD’de başlamış, ardından birçok ülkeye yayılmıştır. Almanya, Fransa ve Danimarka gibi ülkeler, bu düzenlemeleri sıkı şekilde sürdürürken; Hollanda, İtalya ve İspanya, ırka özgü mevzuatın etkisizliğini vurgulayarak yasakları kaldırmış ve köpekler için hayvan refahına uygun sistemlere geçmiştir. Türkiye’de tehlikeli köpekler ile ilgili düzenlemeler, 2004 yılında çıkarılan Hayvanları Koruma Kanunu ile ilk defa kanunlaştırılmıştır. 2008, 2021 ve 2024’te yapılan değişikliklerle belirli köpek ırklarına (ör.Pitbull, Dogo Argentino, American Bully gibi) ilişkin kısıtlamalar getirilmiştir. Bahsedilen köpek ırkları için kısırlaştırma, kayıt altına alma, tasma ve ağızlık takma zorunluluğu getirilmiştir. Hayvanları Koruma Kanununda 2024 yılında yapılan değişiklik ile yerel yönetimlere barınak kurma görevi verilmiş ve saldırgan hayvanlar için ötanazi uygulaması ilk defa gündeme gelmiştir. Bu çalışma, tehlike arz eden köpek ırklarına yönelik yasal düzenlemelerin tarihsel gelişimi ve mevcut yasal durumu incelemek amacıyla, Almanya, ABD, Danimarka, Fransa, Hollanda, İngiltere, İspanya, İtalya ve Türkiye gibi ülkelerin mevzuatlarının yanı sıra, literatür ve medya kaynaklarının sistematik bir taramasına dayanmaktadır. Sonuç olarak, ırka özgü mevzuatın farklı ülkelerdeki uygulama deneyimleri, yalnızca ırka dayalı yasaklar yerine bilimsel ve köpek davranışına odaklı politikaların gerekliliğini göstermektedir.