Savaş yılları Osmanlı Kudüs’ünde mülkiyet hakkı (1914-1918)

Abstract

Kudüs şehri birçok din ve mezhebe ait toplulukların bir arada yaşadığı özel bir yerdir. Şehir, tarihboyunca çeşitli devletler tarafından yönetilmiştir. Osmanlı Devleti de dört yüzyıl boyunca şehrehâkim olmuş ve bu süreç içerisinde farklı dinlere ait toplulukların din, eğitim ve sosyo-ekonomikalanlardaki yaşamlarını düzenlemek amacıyla çeşitli kanunnameler hazırlamıştır.Gayrimüslimlerin de şehirde dini-kültürel faaliyetlerini sürdürebilmeleri için birtakım kurumlarinşa etmelerine izin verilmiştir. Ancak ilerleyen yıllarda kapitülasyon anlaşmaları yoluyla imtiyazelde etmiş olan Avrupa Devletlerinin Ortadoğu coğrafyasında yeni hedefler belirlemeleri ilebirlikte şehir mülkiyet mücadelesinin yaşandığı bir alana dönüşmüştür. Osmanlı Devleti, BirinciDünya Savaşı’nın başlaması ile birlikte kapitülasyonları kaldırarak imtiyazlar yoluyla mülkedinen yabancı kurumları denetleme fırsatı elde etmiştir. Bu çalışmada kapitülasyonlarınkaldırılma sürecinde yabancıların denetimindeki mülklere yönelik hazırlanan talimatnameleri,bunların yürütülmesi sürecinde oluşturulan komisyonların çalışmalarını ve bu sürecin Kudüs gibikozmopolit bir şehirdeki uygulamalarını incelemeyi amaçlamaktadır. Bunun için BaşbakanlıkOsmanlı Arşivi’nde yer alan birincil kaynaklar incelenmiş, çalışma ikincil kaynaklar ile dedesteklenmiştir