Sosyal Medyada Sahte Dini İçeriklerin Yayılımı Ve Manevi Bozulma Riskinin Analizi

Abstract

Sosyal medya platformlarının yaygınlaşması dini bilginin üretimi, aktarımı ve doğrulanması açısından yeni bir dönemi ortaya çıkarmaktadır. Araştırmanın amacı sosyal medyada dolaşıma giren sahte dini içeriklerin yayılım mekanizmalarını incelemek ve bu içeriklerin bireylerin manevi yönelimleri üzerindeki etkilerini değerlendirmektir. İnanç ve bilgi arasındaki ilişkinin dijital ortamda nasıl dönüştüğünü anlamak çalışmanın temel motivasyonunu oluşturmaktadır. Yöntem olarak nitel araştırma yaklaşımı benimsenmiş, sosyal medya kullanım alışkanlıkları bulunan farklı yaş ve eğitim düzeylerinden katılımcılarla derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Görüşme verileri tematik analiz yöntemiyle çözümlenmiş ve kullanıcıların sahte içeriklere maruz kaldıklarında yaşadıkları algısal değişimler, manevi kırılganlıklar ve bilgi doğrulama pratikleri ayrıntılı biçimde değerlendirilmiştir. Literatürde dijital din sosyolojisi, dini otoritenin dönüşümü, medya etkisi, algoritmik yönlendirme ve bilgi kirliliği konuları üzerinde yoğunlaşan çalışmaların bulunduğu görülmektedir. Mevcut araştırmalar sahte içeriklerin dini anlamlandırma süreçlerinde yüzeyselleşmeye yol açtığını, gençlerin özellikle hızlı tüketim kültürünün etkisi altında daha kırılgan hale geldiğini ve bireylerin uzmanlık gerektiren dini konularda popüler hesapları bilgi kaynağı olarak benimsediğini ortaya koymaktadır. İncelenen literatür sosyal medya ortamında doğruluk ölçütlerinin zayıfladığını ve kişisel yorumların dini hüküm gibi sunulmasının yaygınlaştığını göstermektedir. Araştırmada elde edilen sonuçlar sosyal medyada sahte dini içeriklerin manevi bozulmayı artıran önemli bir etken olduğunu göstermektedir. İçeriklerin doğruluk denetimi yapılmadan paylaşılması, algoritmaların duygusal tepki oluşturan içerikleri öne çıkarması ve kullanıcıların kaynağı sorgulamadan bu içerikleri tüketmesi manevi yönelimlerde ciddi belirsizlikler yaratmaktadır. Genç kullanıcıların sahte içeriklere daha duyarlı olduğu, dinî algının parçalı ve tutarsız bir yapıya dönüştüğü, aile içi iletişimin zarar gördüğü ve toplumsal uyumun zayıfladığı gözlemlenmiştir. Dini bilginin niteliğini koruyabilmek için dijital okuryazarlığın artırılması, doğrulama mekanizmalarının güçlendirilmesi ve güvenilir dini rehberlik kaynaklarının erişilebilir hale getirilmesi gerekmektedir. The widespread use of social media platforms has introduced a new era in terms of the production, transmission, and verification of religious knowledge. The aim of this study is to examine the mechanisms through which fake religious content circulates on social media and to evaluate the effects of such content on individuals’ spiritual orientations. Understanding how the relationship between belief and knowledge transforms in the digital environment constitutes the main motivation of the study. As a method, qualitative research was adopted, and in-depth interviews were conducted with participants from different age and education levels who have social media usage habits. The interview data were analyzed using thematic analysis, and the experiential changes, spiritual vulnerabilities, and information verification practices that users encounter when exposed to fake content were evaluated in detail. The literature indicates that studies focusing on digital religion sociology, the transformation of religious authority, media effects, algorithmic guidance, and information pollution are prominent. Current research reveals that fake content leads to superficialization in the processes of understanding religion, that especially young people become more vulnerable under the influence of fast consumption culture, and that individuals tend to adopt accounts sharing religious content as direct sources of knowledge. The reviewed literature shows that in the social media environment, the criteria for truth weaken and assumptions such as personal interpretations and emotional judgments become widespread. The findings of the study demonstrate that fake religious content on social media is an important factor increasing spiritual degradation. Sharing content without accuracy control, algorithms highlighting emotionally impactful content, and users consuming such content without questioning the source create serious uncertainties in spiritual orientations. It has been observed that young users are more sensitive to fake content, religious perception becomes fragmented and inconsistent, and intra-family communication about religion and social cohesion weaken. In order to protect the quality of religious knowledge, it is necessary to increase digital literacy, strengthen verification mechanisms, and ensure accessibility to reliable religious guidance sources.