İBN TEYMİYYE'NİN RÂZÎ ALGISI VE İZDÜŞÜMLERİ

Abstract

Fahreddin er-­--Râzî, İslam düşünce tarihinde akılcı ve yorumsamacı kimliğiyle temâyüz eden önemli şahsiyetlerin başında yer alır. Dirâyet merkezli ortaya koyduğu derinlikli eserleriyle Râzî, felsefî ve kelâmî konularda ismine sık sık atıf yapılan bir düşünürdür. Râzînin kelâmî meselelere yaklaşımı ve özellikle haberî sıfatlar konusunda benimsediği yöntem, özü itibariyle Eş arî gelenekle şekillenen tevîl eksenli bir karaktere sahiptir. Ancak İbn Teymiyye, onun bu yöntem ve yaklaşımından hayatının son demlerinde vazgeçtiğini ve tevîl çizgisinden isbât yörüngeli, literal bir tarza geçiş yaptığını iddia etmekte ve bunu bir iddia olmanın ötesinde bir gerçeğe dönüştürerek sunmaktadır. İbn Teymiyye, Râzînin dilinden onun özellikle kelâma karşı yaklaşımı ile ilgili olarak bazı alıntılar yap-­-- maktadır. İlk bakışta alıntılanan ifadelerden, Râzînin gerçekten İbn Teymiyyenin iddia ettiği gibi bir söyleme dönüş yaptığı anlaşılabilir. Fakat hem Râzînin kendi eserleri hem de İbn Teymiyyenin iddiasını dillendiren Hanbelî söylemin takipçileri olan Zehebî, İbn Kayyimul-­--Cevziyye, İbn Kesîr, İbn Ebil-­-- Izz ve İbnul-­-- Imâd gibi isimlerin eserleri üzerinden meselenin izi sürüldüğünde, Râzîye müsnet ifadelerin yanlış bir şekilde ve İbn Teymiyyenin izinde çarpıtılarak aktarılmaya devam ettiği görül-­-- mektedir. Böylece İbn Teymiyye, Râzîye ait cümleleri tam bir şekilde aktarmak yerine, orijinal bağ-­-- lamından çıkararak, farklı bir algı oluşturma çabası olarak yorumlanmaya elverişli bir şekilde kurgu-­-- ladığı metin üzerinden itikâdî ve kelâmî açıdan farklı bir Râzî profili peşindedir.