İşletmelerin Yalın Olgunluk Düzeyinin Belirlenmesine Yönelik Çalışmaların Analizi ve Yeni Bir Yaklaşım Önerisi

Abstract

Yalın üretim, israfların azaltılması ile süreç verimliliğini artırmayı amaçlayan bir yönetim felsefesidir. İşletmeler, mevcut durumda bulundukları yalın olgunluk düzeylerini belirleyebilmek için çeşitli yalın olgunluk düzeyi ölçüm modellerinden yararlanmaktadırlar. Geçmişten günümüze yalın olgunluk düzeyi ölçümü için birçok model geliştirilmiş ancak sınırlı sektörel kapsam veya uygulama güçlükleri nedeniyle literatürde yer alan modellerin yetersiz kaldığı görülmektedir. Bu tez çalışmasında mevcut literatürde tespit edilen sınırlılıklar sonucunda daha geniş kapsamlı, kolay uygulanabilen ve tüm sektörlere uyarlanabilir bir model geliştirme ihtiyacı ortaya çıkmıştır. Çalışmada, on iki boyuttan oluşan Yalın Olgunluk Düzeyi, İngilizce adıyla Lean Maturity Level (LML) isimli yeni bir yalın olgunluk modeli geliştirilmiştir. Modelin uygulama yönü bir işletmede yapılan çoklu katılım anket çalışması ve odak grup çalışması ile ortaya konulmuştur. Elde edilen veriler hem kriter ağırlıksız hem de kriter ağırlıklı olarak analiz edilmiştir. Step-Wise Weight Assessment Ratio Analysis (SWARA) yöntemi ile modele ait boyutlar ağırlıklandırılmıştır. Elde edilen sonuçlar ile işletmenin mevcut yalın olgunluk düzeyi belirlenmiş ve bu doğrultuda iyileştirme alanları ortaya konulmuştur. Çalışmada tasarlanan, LML modeli ile işletmelerin yalın olgunluk düzeyinin belirlenmesi için kapsamlı bir yaklaşım sunularak hem literatüre katkı sağlamakta hem de işletmelere etkin bir değerlendirme aracı sunulmaktadır. LML modeli, işletmelerin yalın ve sürdürülebilir uygulamaları hayata geçirmesini sağlayarak kaynak kullanımını optimize etmesini desteklemektedir. Bu sayede, Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri (UN SDGs) kapsamında Hedef 8 – İnsana Yakışır İş ve Ekonomik Büyüme, Hedef 9 – Sanayi, Yenilikçilik ve Altyapı, Hedef 12 – Sorumlu Tüketim ve Üretim ve dolaylı olarak Hedef 13 – İklim Eylemi'ne katkı sağlamaktadır.Lean manufacturing is a management philosophy that aims to enhance process efficiency by reducing waste. Companies use various lean maturity assessment models to determine their current level of lean maturity. Many models have been developed over time to measure lean maturity levels; however, existing models in the literature have proven insufficient due to their limited sectoral scope or practical implementation challenges. As a result of the limitations identified in the existing literature, this thesis highlights the need for a more comprehensive and easily applicable model that can be implemented across all sectors. In this study, a new lean maturity model called the Lean Maturity Level (LML), consisting of twelve dimensions, has been developed. The practical application of the model was demonstrated through a multi-participant survey and a focus group study conducted within the company. The data obtained were analyzed both without criterion weights and with criterion weights. The dimensions of the model were weighted using the Step-Wise Weight Assessment Ratio Analysis (SWARA) method. Using the obtained results, the company's current lean maturity level was determined, and improvement areas were identified accordingly. The LML model designed in this study provides a comprehensive approach for determining the lean maturity level of companies, thereby contributing to the literature while also offering organizations an effective assessment tool. The LML model supports companies in implementing lean and sustainable practices, enabling them to optimize resource utilization. In doing so, it contributes to the United Nations Sustainable Development Goals (UN SDGs), specifically Goal 8 – Decent Work and Economic Growth, Goal 9 – Industry, Innovation and Infrastructure, Goal 12 – Responsible Consumption and Production, and indirectly to Goal 13 – Climate Action.