Erişkinlerde kardiyovasküler hastalık risk faktörleri bilgisi ile sağlığı geliştirici ve koruyucu davranışlar arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi

Abstract

Kardiyovasküler hastalıklar (KVH), dünyada ve ülkemizde en önemli mortalite ve morbidite nedenlerinden biri olup, toplum sağlığı açısından ciddi bir yük oluşturmaktadır. Bu nedenle, KVH riski yüksek bireylerin erken dönemde saptanması, hastalığın ve buna bağlı komplikasyonların önlenmesi açısından büyük önem taşımaktadır. KVH riskinin belirlenmesi, yaygınlığının azaltılması ve komplikasyonların önlenmesi için birinci basamak sağlık hizmetleri kritik bir rol üstlenmekte; risk altındaki bireylerin taranması, erken tanı ve tedavi için yönlendirilmesi, tedaviye uyumlarının desteklenmesi, sağlıklı yaşam alışkanlıklarının kazandırılması ve risk faktörleri konusunda eğitim verilerek farkındalık oluşturulması bu hizmetlerin temel bileşenlerini oluşturmaktadır. Bu bilgiler temelinde çalışmamızda, erişkin bireylerde kardiyovasküler hastalık risk faktörlerine ilişkin bilgi düzeyleri ile sağlığı geliştirici koruyucu davranışlar arasındaki ilişkiyi değerlendirmek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Bu çalışma, 1 Haziran – 31 Ağustos 2025 tarihleri arasında Pamukkale Üniversitesi Hastanesi Aile Hekimliği Polikliniklerine başvuran erişkin bireylere uygulanmıştır. Çalışmanın tipi tanımlayıcı ve kesitseldir. Çalışmanın evrenini, belirtilen tarihler arasında poliklinik hizmeti almak üzere başvuran erişkin bireyler oluşturmaktadır. Veriler, katılımcıların sosyodemografik özellikleri ve sağlık davranışları ile ilgili risk faktörlerinin yer aldığı yapılandırılmış anket formu aracılığıyla toplanmıştır. Ayrıca katılımcıların kardiyovasküler hastalıklar risk faktörlerine ilişkin bilgi düzeyleri ile sağlığı geliştirici ve koruyucu davranışlarının değerlendirilmesinde geçerlik ve güvenirliği kanıtlanmış "Kardiyovasküler Hastalıklar Risk Faktörleri Bilgi Düzeyi Ölçeği (KARRİF-BD) " ile "Sağlığı Geliştirici ve Koruyucu Davranışlar Ölçeği (SGKDÖ) " kullanılmıştır. Verilerin analizi SPSS 25.0 yazılımı ile yapılmış; parametrik ve nonparametrik testler kullanılarak istatistiksel değerlendirmeler gerçekleştirilmiştir. Çalışma sonucunda, katılımcıların önemli bir bölümünün KVH risk faktörleri konusunda yeterli düzeyde bilgi sahibi olduğu saptanmıştır. KVH risk faktörleri bilgi düzeyi yüksek olan bireylerde, Sağlığı Geliştirici ve Koruyucu Davranışlar Ölçeği puanlarının daha yüksek olduğu saptanmıştır. İleri yaş grubundaki katılımcıların ve üniversite mezunlarının, gençlere ve daha düşük eğitim düzeyine sahip bireylere kıyasla bilgi düzeyinin daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Ayrıca KVH risk faktörleri bilgi düzeyi ile Sağlığı Geliştirici ve Koruyucu Davranışlar arasında ilişki saptanmıştır. Bu bulgu, KVH hakkında bilgi sahibi olan bireylerin sağlıklı yaşam davranışlarını benimsemeye daha yatkın olduklarını göstermektedir. Sonuç olarak, özellikle genç yaş grupları ve düşük eğitim düzeyine sahip bireylerde farkındalık ve eğitim çalışmalarının artırılmasının, kardiyovasküler hastalıkların önlenmesi ve sağlıklı yaşam davranışlarının yaygınlaştırılması açısından önemli olduğunu düşündürmektedir.Cardiovascular diseases (CVD) are among the leading causes of mortality and morbidity worldwide and in our country, posing a significant burden on public health. Therefore, early identification of individuals at high risk for CVD is of great importance in preventing the disease and its associated complications. Primary healthcare services play a critical role in determining CVD risk, reducing its prevalence, and preventing complications; key components include screening individuals at risk, referring them for early diagnosis and treatment, supporting treatment adherence, promoting healthy lifestyle behaviors, and raising awareness through education on risk factors. Based on this framework, this study was conducted to evaluate the relationship between knowledge of cardiovascular disease risk factors and health-promoting and preventive behaviors in adults. This descriptive and cross-sectional study was conducted between June 1 and August 31, 2025, among adult individuals who applied to the Family Medicine Outpatient Clinics of Pamukkale University Hospital. The study population consisted of adults who applied for outpatient services during the specified period. Data were collected באמצעות a structured questionnaire including sociodemographic characteristics and health-related risk factors. In addition, the “Cardiovascular Disease Risk Factors Knowledge Level Scale (CARRF-KL)” and the “Health-Promoting and Preventive Behaviors Scale (HPPBS)”, both of which are valid and reliable instruments, were used to assess participants’ knowledge levels and health behaviors. Data analysis was performed using SPSS 25.0 software, and both parametric and nonparametric statistical tests were applied. The results showed that a significant proportion of participants had an adequate level of knowledge regarding CVD risk factors. Individuals with higher knowledge levels had higher scores on the Health-Promoting and Preventive Behaviors Scale. It was also determined that older participants and those with higher education levels had greater knowledge compared to younger individuals and those with lower education levels. Furthermore, a positive relationship was found between knowledge of CVD risk factors and health-promoting and preventive behaviors. This finding indicates that individuals with greater knowledge about CVD are more likely to adopt healthy lifestyle behaviors. In conclusion, increasing awareness and educational interventions, particularly targeting younger age groups and individuals with lower education levels, may play an important role in preventing cardiovascular diseases and promoting healthy lifestyle behaviors.