OSMANLI’DAN MİLLİ MÜCADELEYE HÜRRİYET FİKRİNİN TARİHSEL GELİŞİMİ

Abstract

Islamiyet öncesi dönemden Osmanlı’ya uzanan süreçte belki Türklerdeki özgürlük kavramına baktığımız zaman ki, sözlü ve yazılı kaynaklara -Orhun Anıtları başta olmak üzere- baktığımız zaman gerek bireysel özgürlüğün, gerekse siyasal özgürlüğün Türklerde eski zamanlara kadar gittiği anlaşılmaktadır. Osmanlı dönemine gelindiği zaman, devletin asli görevinin halkının can, mal, namus ve ibadet hürriyetini sağlamak olduğunu bilinmektedir. Aslında bu Türkİslam devletlerinde ve hatta İran devlet anlayışında devletin temel görevidir. Zira şöyle bir silsile vardır. Devletin temel görevi topraklarını korumak ve halkının güvenliğini sağlamaktır. Bunun temini için güçlü bir devlete, güçlü bir devletin güçlü bir orduya, güçlü bir ordunun dolu bir hazineye ihtyacı vardır. Hazinenin doluluğu ise halktan toplanan vergilere, dolayısıyla da halkın vergi verebilecek güce sahip olması gerekmektedir. Halkın vergi verebilecek güce sahip olabilmesi de müreffeh olmasına bağlıdır ki, bu da onun adaletle yönetilmesini gerekli kılmaktadır. Osmanlıdaki devlet düşüncesi de bu esaslar üzerine oturmuştur. Dolayısı ile devletin ya da devleti yöneten padişahın temel vasfı adil olmasıdır. Tabii burada Osmanlıda özellikle klasik dönem kastedilmektedir. Klasik dönemine bakıldığında, Tanzimat’a uzanan süreçte, toplum düzeni millet denen bir sistemle yönetilmekteydi. Bu toplumsal düzende inanç esasına dayanan bir zımmî hukuk vardır. Müslim ve gayrimüslimlerin devlete karşı statü ve görevleri farklıdır. Dolayısıyla burada her cemaati/milleti kendi içinde eşit sayabiliriz. Müslim ve gayrimüslimleri bu anlamda eşit saymak söz konusu değildir. Ancak zimmi hukuka göre, her alanda olmamakla beraber, yargı, eğitim, ibadet gibi belli alanlarda Gayrimüslimlere serbestlik tanındığını belirtmekte yarar vardır. Soru-cevap kısmında bu konuya ilişkin sorular olursa bu hususa dair daha geniş bilgi verebiliriz.