Gelişmeleri Kaçırma Korkusu ve Sosyal Medya Bağımlılığı: Koruyucu Faktörlerin Üçlü Paralel Aracılık Modeli

Abstract

Amaç: Bu çalışma, Gelişmeleri Kaçırma Korkusunun (FoMO) sosyal medya bağımlılığı ile ilişkisini, pozitif psikoloji alanyazınında da önemli bir yeri olan üç koruyucu faktörü—yaşam doyumu, benlik saygısı ve psikolojik dayanıklılık—aynı modelde ele alarak incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada, bu değişkenlerin FoMO–sosyal medya bağımlılığı ilişkisindeki paralel aracı rolleri test edilmiştir. Yöntem: Ulaşılabilirlik ilkesi doğrultusunda kolayda örnekleme yöntemi kullanılmış ve çevrimiçi anket yoluyla 475 üniversite öğrencisinden (%78,9 kadın) veri toplanmıştır. Veri toplama araçları olarak Sosyal Medya Bağımlılığı Ölçeği, Gelişmeleri Kaçırma Korkusu Ölçeği, Kısa Psikolojik Dayanıklılık Ölçeği, Rosenberg Benlik Saygısı Ölçeği ve Yaşam Doyumu Ölçeği kullanılmıştır. Bulgular: FoMO, sosyal medya bağımlılığı ve benlik saygısı ile pozitif yönde (ters puanlama nedeniyle), yaşam doyumu ve psikolojik dayanıklılık ile ise negatif yönde ilişkili bulunmuştur. Paralel aracılık analizinde, benlik saygısı (B = .12, %95 BCa GA [.001, .25]) ve psikolojik dayanıklılık (B = .13, %95 BCa GA [.02, .26]) FoMO–sosyal medya bağımlılığı ilişkisinde anlamlı aracılar olarak ortaya çıkarken, yaşam doyumunun aracılık etkisi anlamlı bulunmamıştır (B = .02, 95% BCa GA [−.02, .08]). Model, sosyal medya bağımlılığındaki varyansın %31’ini açıklamaktadır. Sonuç: Bulgular, FoMO’nun sosyal medya bağımlılığının güçlü bir yordayıcısı olduğunu ve bu ilişkide benlik saygısı ile psikolojik dayanıklılığın anlamlı aracılık rolleri üstlendiğini ortaya koymaktadır. Bu doğrultuda, sosyal medya bağımlılığını azaltmaya yönelik müdahalelerin, FoMO’yu tetikleyen süreçleri hedef alması, bireylerin dayanıklılık düzeylerini güçlendirmesi ve benlik saygısını desteklemesi önerilmektedir. Özellikle üniversite öğrencilerine yönelik olarak tasarlanacak, ekran süresinin etkin yönetimini sağlayan, alternatif sosyalleşme imkânları sunan ve dengeli sosyal medya kullanımını teşvik eden bütüncül ve sürdürülebilir stratejilerin, daha sağlıklı ve işlevsel dijital etkileşimlerin gelişimine önemli katkılar sunacağı düşünülmektedir.