Gottman İlişki Dinamikleri ile İlişki Kalitesi Arasında Romantik İlişki Stresi ve Bağlanma Davranışlarının Aracı Rolü: Diyadik Bir İnceleme

Abstract

Bu araştırmanın amacı, evli çiftlerde Gottman Çift Terapisi'ne dayalı romantik ilişki dinamikleri ile ilişki kalitesi arasındaki ilişkide romantik ilişkide algılanan stres ve temel bağlanma davranışlarının aracılık rolünü diyadik bir bakış açısıyla incelemektir. Araştırma, ilişkisel süreçlerin yalnızca bireysel düzeyde değil, eşler arasındaki karşılıklı bağımlılık bağlamında ele alınmasının öneminden hareketle Aktör–Partner Karşılıklı Bağımlılık Aracılık Modeli (APIMeM) kapsamında tasarlanmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu 202 evli çift oluşturmaktadır. Veri toplama sürecinde Romantik İlişkide Algılanan Stres Ölçeği, Boşanma Göstergeleri Ölçeği-Kısa Formu, Algılanan Romantik İlişki Kalitesi Ölçeği ve Duyarlılık, Ulaşılabilirlik Yakınlık Ölçeği kullanılmıştır. Araştırmanın bulguları, Gottman ilişki dinamikleri ile ilişki kalitesi arasındaki ilişkide, romantik ilişkide algılanan stresin ve temel bağlanma davranışlarının anlamlı aktör aracılık rolleri üstlendiğini, partner etkilerinin ise sınırlı olduğunu göstermiştir. Sonuçlar, ilişki kalitesinin büyük ölçüde bireylerin kendi içsel stres deneyimleri ve bağlanma düzenleme süreçleriyle şekillendiğine işaret etmektedir. Öte yandan, cinsiyete özgü bulgular, partner etkilerinin kadınlar için daha çok romantik ilişkide algılanan stres gibi duygu-odaklı ve içsel süreçler üzerinden; erkekler için ise temel bağlanma davranışları gibi davranış-odaklı ve ilişkisel tepkiler üzerinden işlediğini ortaya koymaktadır. Bu yönüyle çalışma, diyadik analiz yaklaşımının yalnızca karşılıklı etkileri sınayan bir yöntem olmadığını; ilişkisel bağlam içinde içsel süreçlerin nasıl işlediğini anlamaya imkân veren bütüncül bir çerçeve sunduğunu göstermektedir.The aim of this study is to examine, from a dyadic perspective, the mediating roles of perceived romantic relationship stress and basic attachment behaviors in the association between Gottman Method–based romantic relationship dynamics and relationship quality among married couples. Grounded in the assumption that relational processes should be understood not only at the individual level but also within the context of partners' mutual interdependence, the study was designed within the Actor–Partner Interdependence Mediation Model (APIMeM). The sample consisted of 202 heterosexual married couples. Data were collected using the Perceived Stress Scale in Romantic Relationships, The Divorce Predictors Scale–Short Form, The Perceived Relationship Quality Components Inventory–Short Form, and the Brief Accessibility, Responsiveness, and Engagement Scale. Findings indicated that, in the link between Gottman relationship dynamics and relationship quality, both perceived romantic relationship stress and basic attachment behaviors played significant actor-mediated roles, whereas partner-mediated effects were limited. These results suggest that relationship quality is shaped predominantly by individuals' own internal stress experiences and attachment-related regulatory processes rather than by partner effects per se. Moreover, gender-specific findings indicate that partner effects operate primarily through emotion-focused and intrapersonal processes, such as perceived romantic relationship stress, for women, whereas for men they operate through behavior-focused and relational responses, such as basic attachment behaviors. In this regard, the study demonstrates that dyadic analysis is not merely a technique for testing reciprocal influences but also provides a comprehensive framework for understanding how intraindividual processes operate within a relational context.